Wyjazd z Chorwacji do Bośni lub Czarnogóry z pasażerem spoza UE – kiedy EES rejestruje biometrię, choć polski kierowca jest z niego zwolniony?

Polski kierowca może przejechać granicę Chorwacji bez jakiejkolwiek rejestracji biometrycznej w EES, a siedzący obok niego pasażer może w tym samym czasie zostać sfotografowany, mieć zeskanowane odciski palców i zapisany elektroniczny wyjazd ze strefy Schengen. Nie ma tu sprzeczności. EES ocenia każdego podróżnego oddzielnie, a nie samochód jako całość.

Ma to szczególne znaczenie na południu Chorwacji. Bośnia i Hercegowina oraz Czarnogóra nie należą do strefy Schengen, więc wyjazd do Mostaru, Trebinje, Neum czy Herceg Novi oznacza przekroczenie zewnętrznej granicy Schengen. Od 10 kwietnia 2026 r. EES działa na takich przejściach w pełnym zakresie. Skończył się półroczny okres stopniowego wdrażania systemu, podczas którego poszczególne przejścia mogły stosować jego elementy tylko przez część doby.

Najczęstszy błąd wygląda tak: kierowca ma polski paszport, więc zakłada, że cała podróż będzie przebiegała jak zwykły wyjazd obywatela UE. Nie będzie, jeżeli pasażer jest obywatelem państwa trzeciego objętym EES. Status kierowcy nie „przenosi się” na pasażera.

O tym, czy będzie biometria, decyduje status pasażera, a nie polska rejestracja samochodu

Polak jako obywatel Unii Europejskiej nie jest rejestrowany w EES. Dotyczy to zarówno wjazdu do Schengen, jak i wyjazdu z niego. Straż graniczna nadal sprawdza dokument i prawo do przekroczenia granicy, ale nie tworzy polskiemu kierowcy profilu EES, nie zapisuje jego pobytu w systemie i nie pobiera od niego odcisków palców na potrzeby EES.

Z pasażerem spoza UE sytuacja wymaga już sprawdzenia dokumentów, ponieważ samo obywatelstwo państwa trzeciego nie przesądza jeszcze o rejestracji.

EES obejmuje przede wszystkim obywateli państw trzecich przyjeżdżających do Schengen na pobyt krótkoterminowy, czyli zasadniczo do 90 dni w dowolnym okresie 180 dni. Dotyczy zarówno osób podróżujących bez wizy, jak i posiadaczy krótkoterminowej wizy Schengen typu C.

W praktyce EES obejmie więc np. turystę z Wielkiej Brytanii, USA, Kanady, Ukrainy, Serbii, Bośni i Hercegowiny czy Czarnogóry, jeżeli podróżuje do Schengen w ramach pobytu krótkoterminowego i nie należy do jednej z kategorii wyłączonych.

Inaczej wygląda sytuacja pasażera, który mieszka legalnie w Polsce. Posiadacz ważnej polskiej karty pobytu albo polskiej wizy długoterminowej typu D co do zasady nie jest rejestrowany w EES. Przy kontroli powinien mieć pod ręką zarówno paszport, jak i dokument potwierdzający pobyt. To jeden z najważniejszych wyjątków w całym systemie.

Podobnie traktowany jest obywatel państwa trzeciego będący członkiem rodziny obywatela UE, jeżeli posiada odpowiednią kartę pobytową lub zezwolenie na pobyt. Sam ślub z Polakiem nie wystarcza jednak do automatycznego wyłączenia z systemu. Przykład jest prosty:

• obywatelka Ukrainy jadąca turystycznie z polskim partnerem i nieposiadająca karty pobytu — EES może ją obejmować;

• obywatelka Ukrainy będąca żoną Polaka i posiadająca ważną polską kartę pobytu — EES jej nie rejestruje;

• obywatel Wielkiej Brytanii z polską kartą pobytu — bez rejestracji EES;

• obywatel Wielkiej Brytanii przyjeżdżający do Chorwacji na dwutygodniowe wakacje — podlega EES;

• obywatel państwa trzeciego posiadający wizę Schengen C — podlega EES, mimo że wcześniej oddawał odciski palców przy składaniu wniosku wizowego.

Ten ostatni przypadek ma techniczny niuans. Odciski posiadacza wizy krótkoterminowej są już zapisane w systemie VIS, dlatego nie są ponownie przechowywane jako nowe odciski w EES. Straż graniczna może jednak weryfikować odciski względem VIS, natomiast w EES znajduje się m.in. wizerunek twarzy oraz informacje o przekroczeniach granicy.

Dla osoby podróżującej bez wizy pierwsze pełne utworzenie profilu obejmuje zwykle:

• dane z dokumentu podróży,

• zdjęcie twarzy wykonane na żywo,

• odciski czterech palców, standardowo prawej dłoni,

• miejsce oraz datę i godzinę przekroczenia granicy.

Dzieci poniżej 12. roku życia nie oddają odcisków palców, ale wizerunek twarzy jest pobierany również od dzieci.

Za utworzenie profilu EES ani za pobranie biometrii nie pobiera się opłaty. Nie jest to również ETIAS. EES działa bezpośrednio podczas kontroli granicznej, natomiast ETIAS jest odrębnym systemem autoryzacji podróży.

Wyjazd do Bośni lub Czarnogóry jest wyjazdem ze Schengen – i samochód może przez jednego pasażera stanąć na dłużej

Przy trasie z Chorwacji do Bośni i Hercegowiny lub Czarnogóry najpierw wykonywana jest chorwacka kontrola wyjazdowa ze strefy Schengen. I właśnie na tym etapie pojawia się EES.

Jeżeli pasażer posiada już profil w systemie, chorwacka policja graniczna rejestruje jego wyjazd i może potwierdzić tożsamość biometrycznie, przede wszystkim przez porównanie aktualnego obrazu twarzy z wcześniej zapisanym wzorcem, równolegle sprawdzając dokument podróży.

Polski kierowca w tym samym samochodzie przechodzi kontrolę jako obywatel UE. Nie tworzy mu się żadnego wpisu EES.

Potem następuje druga, zupełnie odrębna kontrola — po stronie bośniackiej albo czarnogórskiej. EES nie decyduje o tym, czy pasażer może wjechać do Bośni i Hercegowiny lub Czarnogóry. Trzeba oddzielnie sprawdzić wymagania wjazdowe danego państwa dla konkretnego obywatelstwa.

Przy powrocie sytuacja się odwraca. Najpierw następuje wyjazd z BiH lub Czarnogóry, a następnie wjazd do Schengen przez Chorwację. To właśnie przy wjeździe szczególnie odczuwalna jest pierwsza pełna rejestracja EES.

Jeśli pasażer podlega systemowi i nie ma jeszcze utworzonego profilu, na drogowym przejściu granicznym może zostać poproszony o opuszczenie samochodu, aby prawidłowo pobrać fotografię i odciski czterech palców. Chorwackie służby same wskazują, że jest to powód wydłużenia kontroli samochodowych.

Nie należy przy tym liczyć na znane z lotnisk kioski samoobsługowe. Chorwackie kioski EES znajdują się na lotniskach w Zagrzebiu, Splicie, Dubrowniku, Puli, Zadarze i Rijece. Na przejściu drogowym procedura wygląda inaczej i jest obsługiwana przez infrastrukturę kontroli granicznej.

Po utworzeniu profilu kolejne przekroczenia są prostsze, ponieważ dane już istnieją. Nie oznacza to jednak gwarancji kilkusekundowej kontroli. Funkcjonariusz może przeprowadzić dodatkową weryfikację, gdy obraz twarzy nie daje pewnego dopasowania, dokument wzbudza wątpliwości albo trzeba zweryfikować warunki pobytu.

Duże znaczenie ma również wybór pasa ruchu. Chorwacja stosuje oznaczenia „EU, EEA, CH” oraz „All passports”, uzupełnione oznaczeniami EES.

Jeżeli w samochodzie jedzie polski kierowca i znajomy będący obywatelem państwa trzeciego podlegającym EES, bezpiecznym wyborem jest zasadniczo pas „All passports” przeznaczony również do obsługi EES. Nie warto wjeżdżać automatycznie na pas UE tylko dlatego, że osoba prowadząca samochód ma polski paszport.

Jest istotny wyjątek. Chorwackie przepisy organizacyjne pozwalają korzystać z pasa „EU, EEA, CH” także obywatelowi państwa trzeciego podlegającemu EES, jeśli podróżuje z bliskim członkiem rodziny będącym obywatelem UE, EOG lub Szwajcarii. Nie oznacza to zwolnienia z EES — zmienia się pas obsługi, nie status w systemie.

Jeszcze inny przypadek to członek rodziny posiadający odpowiednią kartę pobytową. Taka osoba może korzystać z pasa przeznaczonego dla osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania i jednocześnie może być całkowicie wyłączona z rejestracji EES.

Na południu Chorwacji jest też pułapka, którą łatwo przeoczyć podczas planowania trasy do Dubrownika. Jeżeli zamiast mostu Pelješac wybierze się starą trasę przez bośniacki Neum, przejazd przez Klek–Neum I i Zaton Doli–Neum II oznacza wyjazd ze Schengen, a następnie ponowny wjazd do Schengen. Dla pasażera podlegającego EES są to dwa odrębne zdarzenia graniczne.

Jeżeli celem jest wyłącznie przejazd ze Splitu w stronę Dubrownika, a nie wizyta w Bośni, trasa przez most Pelješac usuwa ten problem całkowicie. Przy podróży tam i z powrotem starą drogą przez Neum można w przeciwnym razie zaliczyć cztery przekroczenia zewnętrznej granicy Schengen zamiast żadnego.

Podobny rachunek warto zrobić przy jednodniowej wycieczce z Dubrownika. Gornji Brgat–Ivanica prowadzi w stronę Trebinje, a Karasovići–Sutorina jest głównym kierunkiem w stronę Herceg Novi i Czarnogóry. Biometria nie jest jedynym źródłem opóźnień. Dochodzą dwie administracje graniczne, sezonowy ruch i ograniczona przepustowość infrastruktury. Dobrze pokazują to dane z 30 sierpnia 2026 r.: chorwacki HAK raportował w ciągu dnia około 2 godzin oczekiwania na Karasovići–Sutorina, podczas gdy na Gornji Brgat w tym samym okresie wskazywano kolejki rzędu do 30 minut. To chwilowe wartości, ale skala różnicy jest bardzo typowa dla południowych przejść.

Najpierw dokument pobytowy, potem paszport i limit 90/180 – odwrotna kolejność prowadzi do złych wniosków

Przed wyjazdem nie zaczynałbym od pytania „jakie obywatelstwo ma pasażer?”. Pierwsze pytanie powinno brzmieć: na jakiej podstawie ta osoba przebywa w Schengen?

Najpraktyczniejsza kolejność kontroli dokumentów jest następująca:

1. Karta pobytu lub zezwolenie na pobyt — jeśli zostało wydane przez państwo korzystające z EES, zwykle rozstrzyga sprawę na korzyść wyłączenia z systemu.

2. Wiza długoterminowa typu D — również co do zasady oznacza brak rejestracji EES.

3. Jeśli pasażer nie ma żadnego z powyższych dokumentów, trzeba ustalić, czy przebywa w Schengen bez wizy albo na podstawie krótkoterminowej wizy C. Wtedy najczęściej wchodzi w zakres EES.

4. Dopiero później należy sprawdzić, czy występuje szczególny wyjątek, np. wynikający ze statusu członka rodziny obywatela UE i posiadania właściwego dokumentu pobytowego.

Przy powrocie do Chorwacji pasażer podlegający zasadom pobytu krótkoterminowego musi nadal spełniać normalne warunki wjazdu do Schengen. Sam fakt posiadania profilu EES nie daje prawa wjazdu. System jedynie zapisuje i pomaga weryfikować przekroczenia granicy.

W praktyce trzeba mieć ważny dokument podróży oraz — jeśli dane obywatelstwo tego wymaga — ważną wizę. Przy standardowym krótkim pobycie paszport powinien być co do zasady ważny co najmniej trzy miesiące po planowanej dacie opuszczenia Schengen i wydany w ciągu poprzednich 10 lat. Funkcjonariusz może również sprawdzić cel pobytu, warunki zakwaterowania, środki finansowe czy możliwość dalszej podróży.

Szczególnie źle kończy się założenie, że weekend w Mostarze albo Herceg Novi „zeruje” licznik pobytu. Limit 90 dni w każdym okresie 180 dni nie resetuje się po opuszczeniu Schengen.

Jest tu jeszcze jeden detal mający znaczenie przy liczeniu dni. Dzień wjazdu i dzień wyjazdu są liczone jako dni pobytu w Schengen. Jeżeli turysta wyjedzie z Chorwacji do Bośni 30 sierpnia i wróci 1 września, poza Schengen spędzi z punktu widzenia tego rachunku tylko jeden pełny dzień — 31 sierpnia. Dni 30 sierpnia i 1 września nadal wchodzą do kalkulacji pobytu.

EES właśnie takie przypadki porządkuje automatycznie. System zapisuje datę i miejsce wjazdu oraz wyjazdu i wylicza wykorzystanie dozwolonego pobytu. Nie należy więc liczyć na to, że krótki wyskok za granicę stworzy „nowe 90 dni”.

Problemem może być również odmowa poddania się biometrii. Jeżeli pasażer rzeczywiście podlega EES, pobranie wymaganych danych nie jest dobrowolną usługą. Odmowa przekazania wymaganej biometrii przy wjeździe może skończyć się odmową wjazdu do Schengen.

Samo utworzenie profilu nie kosztuje nic. Dane są następnie przechowywane według reguł EES — dane osobowe i historia związana z profilem są co do zasady utrzymywane przez około trzy lata od ostatniego wyjazdu, natomiast w przypadku osób, które nie opuściły terytorium w dozwolonym terminie, odpowiednie dane mogą być przechowywane przez pięć lat.

I jeszcze jedna rzecz: nawet idealnie przygotowany EES nie rozwiązuje problemu wjazdu do państwa docelowego. Posiadacz polskiej karty pobytu może być wyłączony z EES, ale przed wyjazdem trzeba osobno sprawdzić, czy jego obywatelstwo i dokumenty pozwalają na wjazd do Bośni i Hercegowiny albo Czarnogóry. To dwa różne reżimy prawne.

Więcej informacji na: https://chorwackiporadnik.pl

FAQ – EES przy wyjeździe z Chorwacji

Czy polski kierowca musi oddawać odciski palców przy wyjeździe do Bośni lub Czarnogóry?
Nie. Obywatel Polski jako obywatel UE nie jest rejestrowany w EES. Nadal podlega zwykłej kontroli granicznej.

Czy pasażer spoza UE z polską kartą pobytu podlega EES?
Co do zasady nie, jeżeli posiada ważne zezwolenie lub kartę pobytu wydaną przez państwo korzystające z EES. Na granicy powinien okazać paszport razem z dokumentem pobytowym.

Czy wiza Schengen typu C zwalnia z EES?
Nie. Posiadacz krótkoterminowej wizy C nadal podlega systemowi. Jego odciski są zazwyczaj już w VIS i mogą być tam weryfikowane.

Czy dziecko spoza UE jest fotografowane?
Tak. Dzieci poniżej 12 lat są zwolnione z pobierania odcisków palców, ale EES przewiduje pobranie wizerunku twarzy.

Czy przy pierwszej rejestracji pasażer musi wysiąść z samochodu?
Na drogowym przejściu granicznym trzeba się z tym liczyć. Chorwackie służby wskazują wprost, że część osób przy pierwszym utworzeniu profilu musi opuścić pojazd w celu prawidłowego pobrania danych biometrycznych.

Czy wyjazd na jeden dzień do Mostaru kasuje wykorzystane dni pobytu w Schengen?
Nie. Limit 90/180 nie rozpoczyna się od nowa. Wyjazd powoduje jedynie, że pełne dni spędzone poza Schengen nie zwiększają liczby wykorzystanych dni.

Czy jadąc z pasażerem spoza UE można ustawić się na pasie dla obywateli UE?
Nie zawsze. Jeżeli jest to zwykły znajomy podlegający EES, należy kierować się zasadniczo na „All passports”/EES. Bliski członek rodziny obywatela UE może w określonych przypadkach korzystać z pasa „EU, EEA, CH”, nawet jeśli sam podlega EES.

Czy jadąc tylko ze Splitu do Dubrownika warto przejeżdżać przez Neum?
Przy pasażerze podlegającym EES nie ma to większego sensu, jeśli nie planujecie wizyty w Bośni. Stara trasa oznacza wyjazd i ponowny wjazd do Schengen. Most Pelješac pozwala ominąć oba przejścia.

Czy EES działa również po stronie bośniackiej i czarnogórskiej?
Nie. EES dotyczy chorwackiej, czyli schengeńskiej strony granicy. Kontrola wjazdowa BiH lub Czarnogóry odbywa się według przepisów tych państw.

Przed wyjazdem najpierw sprawdź dokument pobytowy pasażera, a dopiero później planuj przejście graniczne. To usuwa najczęstszy błąd. Jeśli pasażer ma ważną polską kartę pobytu lub wizę D, przygotuj paszport i ten dokument do wspólnego okazania. Jeśli przebywa w Schengen turystycznie bez wizy albo na wizie C, zaplanuj podróż tak, jak dla osoby podlegającej EES: uwzględnij biometrię, prawidłowy pas graniczny, limit 90/180 i dodatkowy czas na kontrolę. Nie zakładaj, że polski kierowca zwalnia z tych procedur cały samochód — EES zawsze patrzy na konkretną osobę.